Mide içeriğinin özofagusa (yemek borusu) spontan geçişi olarak tanımlanan gastroöozofageal reflü (GÖR) çocukluk çağında sık görülen ve farklı klinik bulguları ile tanısal güçlükleri olan bir klinik durumdur. Tipik gastrointestinal (mide-bağırsak) sistemi bulguları yanında solunum sistemine ait atipik bulgularla da ortaya çıkabildiğinden klinik şüphe ve ayrıntılı incelemeler ile tanı belirlenebilmektedir çünkü altın standart kabul edilen bir tanı yöntemi henüz geliştirilmemiştir. GÖR, yangıyı (iltihap) gösteren değişikliklere neden olduğunda ya da yakınmalar ortaya çıkardığında Gastroözofageal reflü hastalığı (GÖRH) olarak adlandırılır. GÖRH, gastroduodenal (mide ve oniki parmak bağırsağı) içeriğin özofagus ve/veya komşu organlara ters yönde geçişi ile ilişkili; doku hasarı ile birlikte olabilen birçok yakınma ile ilişkili kronik (müzmin) bir hastalıktır. Uzun süreli asidik mide içeriği ile karşılaşma sonucunda özofagus mukozasında (duvarında) hasar oluşur.

GÖRH’nın ABD’de toplumun %10’unu etkilediği hatta erişkin popülasyonun 1/3’ünde GÖRH olduğu düşünülmektedir. Çocuklar ve erişkinlerde genel GÖR sıklığı %8’dir. Çocuklarda, özellikle de bebeklerde GÖR en sık özofageal hastalıktır ve 4 aydan küçük bebeklerin %40-70’inde var olduğu düşünülmektedir. Gastroözofageal reflü bebeklerde sık olmasına karşın bu yaş grubunda çoğunlukla fizyolojik (olağan) bir durumdur ve hayatın ikinci yılında kendiliğinden düzelir

GÖRH ve astım arasında anlamlı ilişki vardır ve astımı olan hastaların %45- 89’unda GÖRH olduğu rapor edilmektedir. Tedaviye dirençli astımlı çocuklarda GÖR ilişkili tipik yakınması olan çocukların %38.5’inde, tipik yakınması olmayan çocukların ise %26’sında GÖR bulunmuştur.

Gastroözofageal Reflünün Ortaya Çıkma Mekanizmaları

GÖRH ortaya çıkışında birçok mekanizma rol oynamasına karşın, yutkunmadan bağımsız uygunsuz alt özofagus kas gevşemelerinin (geçici alt özofagus kası gevşemeleri) en önemli neden olduğu düşünülmektedir. Diğer mekanizmalar arasında reflü materyalinin irite edici etkisinin özofagusa hasar vermesi, etkin olmayan temizleme mekanizmaları ve gecikmiş mide boşalması yer almaktadır. Yemeğin içeriği ve asit salgısı reflü miktarı ve özelliklerini etkiler.

GÖR’ü olan hastalarda üst solunum yolunda ve çevre dokuların işlevlerinde bozulma sonucunda kronik irritatif larenjit ortaya çıkar. Subglottik stenoz, yineleyici krup, laringomalazi, refleks apne ve alt solunum yolu bulgularının gelişimine neden olabilir. Üst solunum yollarındaki hasa sonucu epitelin temizleme işlevi bozulur ve bu hastalar tarafından geniz akıntısı olarak hissedilir kronik geniz temizleme ve öksürük ortaya çıkararak hava yoluna zarar verir.

GÖR’ün alt solunum yolu bulgularına yol açmasında birden çok mekanizma rol oynar. Bunlardan ilki özofagustan yukarı geçen mide içeriğinin az miktarlarda akciğerlere kaçışıdır. Bununla birlikte gelişimsel kökenleri aynı olan mide-bağırsak ve solunum sistemi aynı sinirler tarafından uyarıldığından, özofagusun uyarılması alt solunum yolunda da uyarılma ve kasılarak daralmaya neden olabilir. Bununla birlikte özofagusta ortaya çıkan kronik yangı sonucunda salgılanan bazı maddeler de hava yolunda yangı ortaya çıkmasına neden olabilir.

Alt solunum yolunun en sık görülen hastalıklarından biri olan astım ile GÖR’ün ilişkisi uzun zamandır bilinir.  Bu iki hastalık birbirinin bulgularını arttırabilir. GÖR yukarıda anlatılan nedenlerle alt solunum yollarını etkilerken, astım sonucu ortaya çıkan karın içi basınç artışı ve astım tedavisinin yarattığı alt özofagus kas gevşemesi de GÖR bulgularını attırır.

Gastroözofageal Reflü Hastalığının Belirtileri

Bebeklerde beslenme güçlükleri, büyüme geriliği, kusma ve yutma güçlüğü sık görülen GÖRH bulgularıdır. Bebeklerde huzursuzluk da bir GÖRH bulgusu olabilir. Çocuklarda tipik GÖR belirtileri mide yanması, bulantı, kusma, yutma güçlüğü ve ağızda asit tadıdır.

Özofagus dışında GÖR belirtileri asit içeriğin burun boşluğu, geniz ve akciğerlere ulaşması ile ortaya çıkar ve boğulma, yineleyen öksürük, hışıltı, hırıltı, astım bulgularında kötüleşme ve yineleyen zatürreleri içerir. Özellikle gece artış gösteren öksürüklerde GÖR’den şüphelenilmesi gerekir.

GÖR’ün üst solunum yolunda oluşturduğu belirtiler arasında yukarıda sayıldığı gibi geniz temizleme, öksürük ve boğazda takılma hissi sayılabilir. Yineleyen sinüzit ve larenjit için de riski anlamlı olarak arttırır. Kronik boğaz ağrısı ve ses kalitesinde bozulma da görülebilir.

Gastroözofageal Reflü Tanısı

GÖR tanısına ulaşmada kullanılan 24 saatlik pH monitorizasyonu, endoskopik değerlendirme, baryumlu grafileri de içeren birçok teknik vardır (21). Hiçbir teknik altın standart tanı yöntemi değildir bu nedenle de hastanın belirtilerinde şüphelenerek yol almak en doğrusudur.

Tetkikler arasında günümüzde en değerli kabul edilen 24 saatlik pH monitorizasyonudur. Bu tetkik için hastanın burnundan mide girişine kadar ince bir boru yerleştirilerek mideden yukarıya kaçan asit miktar ve süresi kaydedilir. Bu işlem sırasında hastanın yedikleri ve hareketleri sınırlanmaz. Bir günün sonunda sonuçlar bilgisayarda incelenir.

Gastroözofageal Reflü Tedavisi

 GÖRH tedavisinin temel amacı belirtileri gidermek ve özofagustaki iltihabı iyileştirmektir

1. Yaşam şekli ile ilgili önlemler

Tedavide en önemli ve ilk basamak yöntem yaşam tarzı önlemlerinin alınmasıdır. Öğün miktarlarının küçük tutulması, ideal vücut ağırlığının korunması, akşam yemeklerinin yatmadan en az 2 saat önce yenmesi, yemeklerden sonra en az 2 saat yatar pozisyon alınmaması, yüksek yastık kullanılması konservatif önlemler arasında yer alır. Bunun dışında sitrik asit içeren gıdalar, domates, gazlı içecekler, kahve, yağlı gıdalar, çikolata tüketiminden kaçınılmalıdır.

            2. İlaç tedavileri

Çocuklarda GÖR tedavisinde asit salgısını baskılayıcı ve özofagus hareketlerini düzenleyici tedaviler kullanılabilir. İlaç tedavileri çocuk yaş grubunda doktor gözetiminde kullanımı gerektirir. Bu nedenle yakınmaları nedeni ile GÖR’den şüphelenilen çocuklar uzun dönem zararlı etkilerden kaçınılması amacı ile zaman kaybetmeden bir çocuk doktoru ile görüşülmelidir.

             3. Cerrahi Tedavi

Yaşam şekli önlemleri ve ilaç tedavisinden yarar görmeyen nadir çocuk olgularda cerrahi tedavi gerekebilir.